Önce akıl sağlığınızı korumanız gerekir.

Düzenli ve yeterli uyumaya dikkat edin. “Güzelliğin on para etmez, bu bendeki aşk olmasa, eğlenecek yer bulamam gönlümdeki köşk olmasa.” demiş Aşık Veysel. Yaşınızdan, konumunuzdan mümkün olduğunca bağımsız, uğruna yapacağınız yolculuklarda yaşadıklarınız en az hedefler kadar değerli olacak ilkeleriniz olsun.

Çocuklarınıza hepatit A aşısı yaptırın.

Aile hekimine başvurup, geçirip geçirmediğinizi kontrol ettirin, geçirmemişseniz aşı olun.

Birçok kişi A hepatitini farkında olmadan, müphem şikayetlerle geçirir. Ancak çok nadir de olsa, karaciğer koması gelişebilir ve acil karaciğer nakli gerekebilir. Hepatit A aşısı hayati tehlikeyi basit ve ucuz şekilde önler.

Çocuklarınıza hepatit B aşısı yaptırın.

Aile hekimine başvurup, geçirip geçirmediğinizi kontrol ettirin, geçirmemişseniz aşı olun.

Hepatit B virüsü hızla gelişen komaya, siroza veya karaciğer kanserine sebep olabilir. Hepatit B aşısı bunları basit ve ucuz şekilde önler.

Toplama mantar yemeyin.

Üreticisi belli, kültür mantarlarını alın. Doğadaki birçok mantarda çeşitli zehirler mevcuttur. Bu zehirler, mide-barsak sistemini, kalbi, sinir sistemini, kanama-pıhtılaşma sistemini, böbrekleri ve karaciğeri etkiler. Hastaların bir kısmı, acil karaciğer nakli yapılamazsa ölür.

Alkollü içki kullanıyorsanız, düzenli içici olmayın.

Düzenli olarak alkollü içki kullanılması hem karaciğere zarar verir hem de karaciğeri diğer zararlı etkenlere daha da duyarlı hale getirir. Ayrıca, pankreas yangısına (pankreatit) sebep olabilir.

Tütün ürünleri (sigara v.b.) kullanmayın.

İşlemlenmiş et (sosis, sucuk, jambon, salam v.b.) yiyorsanız, düzenli tüketmeyin.

Dünya Sağlık Teşkilatı (WHO), işlemlenmiş etleri (tuzlama, mayalama, tütsüleme v.b. işlemler uygulanmış et) kanserojen olarak sınıflamıştır. Haftada en az bir sefer, et yerine baklagil tüketin.

Dengeli beslenin, şişmanlamayın.

Şişmanlık, karaciğerin de yağlanmasına yol açar. Bu zeminde steatohepatit adı verilen yangısal durum meydana gelirse, siroza ve karaciğer kanserine giden bir yol açılmış olur. Yağlanma karaciğeri, diğer zararlı etkenlere daha da duyarlı hale getirir. Egzersizin, sağlıksız beslenmeyi telafi etmeyeceğini unutmayın.

Her renkten sebze ve meyve yemeye dikkat edin.

Beyaz (karnabahar, turp v.b.), kırmızı (çilek, domates v.b.), mor (erik, üzüm v.b.), yeşil (brokoli, ıspanak v.b.), turuncu (havuç, portakal v.b.) renklere dikkat etmeniz hem görsel zenginlik oluşturur hem de dengeli, farklı antioksidanlar içeren besinler tüketmenizi sağlar.

Düzenli olarak çay/kahve içiyorsanız, şeker koymamaya alışın.

Çay ve kahvenin karaciğer sağlığına olumlu etkileri konusundaki bilgiler, henüz, düzenli olarak tüketilmelerine gerekçe olacak düzeyde değildir. Ancak, şeker koymamaya alışmanız karaciğer sağlığınız için faydalı olacaktır.

‘Gıda takviyesi’ adı altında satılan ürünlere ölçülü yaklaşın.

Sağlıklı beslenen bir kişinin karaciğerinin, herhangi bir gıda takviyesine gereksinimi yoktur. Bu ürünlerle ilgili kontrol mekanizmalarının (reklam sınırlamaları dahil), ‘ilaçlar’ ile aynı katılıkta olmadığını da göz önüne alın.

Her hafta en az 4 saat yürüyüş veya eşdeğeri egzersiz yapın.

İlk bakışta gerçekleştirilmesi zor gibi görünen bu öneri, günlük yaşamınızdaki küçük değişikliklerle kolaylaştırılabilir: örneğin asansör yerine merdiven kullanmak, kısa mesafelerde araca binmek yerine yürüyerek gidip gelmek. Eksik kalan zaman, spor veya planlı yürüme ile tamamlanabilir.